Actief beheer door afschot

De damherten zijn kenmerkend voor de AWD en voor veel bezoekers een extra reden om een bezoek te brengen. De afgelopen jaren is het aantal damherten echter te groot geworden. Dat zorgt voor schade aan andere natuurwaarden (dieren, planten) en voor overlast in het verkeer en de omgeving. Daarom heeft de gemeente Amsterdam na uitgebreid onderzoek en overleg besloten om het aantal damherten door actief beheer te verminderen. Afschot blijkt de best mogelijke oplossing. Begin 2016 heeft de provincie NH hiervoor een ontheffing afgegeven. Er is toestemming voor vijf jaar afschot in de maanden november t/m maart. Hiermee is in maart 2016 gestart. Deze ontheffing geldt ook voor de andere natuurgebieden in de regio waar het aantal damherten te groot is. Lees alles over de besluitvorming bij terugblik.

Hoe gaat het actief beheer?

Onze boswachters voeren het actief beheer uit. Er wordt alleen op werkdagen geschoten, niet in de weekenden of op feestdagen. In de praktijk is dat meestal 3 tot 4 werkdagen per week. Dit zijn geen vaste dagen omdat de boswachters bijvoorbeeld kijken naar het aantal bezoekers en de weersomstandigheden. Ze gaan zorgvuldig te werk en veiligheid heeft daarbij de allerhoogste prioriteit. Elke boswachter heeft een buddy die hen daarbij ondersteunt. U hoeft zicht geen zorgen te maken over uw veiligheid in het duin en bent nog steeds welkom tussen zonsopkomst en zonsondergang. 
Hoewel de boswachters hun uiterste best doen u niet te confronteren, kan het zijn dat u ze toch een keer tegenkomt tijdens hun werk. Bent u geïnteresseerd? Ze zijn altijd bereid om vragen te beantwoorden.

Verwerking dieren

De geschoten damherten worden ter plaatse in het duin ontweid: de ingewanden worden eruit gehaald. Vervolgens gaan ze naar een wildgroothandel in Amsterdam. Zij verwerken het vlees en leveren dit aan restaurants in Amsterdam, aan enkele poeliers in Amsterdam en rond het duin, en 20% gaat naar de voedselbank. Het vlees is vanaf november tot het in het voorjaar verkrijgbaar. In die periode kunt u op deze plaats een lijst van de restaurants en slagerijen vinden. 

Aantal damherten

Met het actief beheer van het aantal damherten wil de gemeente Amsterdam de overlast in de omgeving beperken en de schade aan de natuur verminderen. Het aantal damherten was tot enkele jaren geleden fors toegenomen, tot zo'n 3.900 in het voorjaar 2016. In de winter van 2016/2017 zijn er 1.329 damherten geschoten, de jaren erop 1.440 en 1.778 en de afgelopen winter 1.901. Daarnaast zijn er herten uit hun lijden verlost en een natuurlijke dood gestorven. Dat zorgde tijdens de telling eind maart 2020 voor een nieuw aantal van 2.522 damherten. Bekijk hier de beheerrapporten en het nieuwe telrapport 2020 van de Faunabeheereenheid, beide gelden voor het hele Noord- en Zuid-Hollandse duingebied.
Deze grafiek geeft de groei aan van het aantal damherten in de AWD in het verleden en de afname sinds het actief beheer. Elk geschoten dier wordt door de boswachters nauwkeurig gemeld in een digitaal registratiesysteem van de provincie. Hierin staat onder andere geslacht, leeftijd en kenmerken gezondheid.

Onderzoek

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de schade aan flora en fauna in het duin door damhertbegrazing steeds meer toeneemt. Verschillende organisaties doen onderzoek naar de trends en verspreiding van diverse soorten dieren en planten. Alle rapporten en artikelen hierover kunt u vinden bij documentatie. Daarnaast heeft Waternet in de winter van 2019/2020 op enkele plekken hekken rondom zeer bedreigde soorten geplaatst. Deze exclosures bieden meteen de mogelijkheid om de druk van damhert begrazing te onderzoeken. Dit onderzoek vindt plaats in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam en de Stichting Bargerveen. Meer informatie leest u op deze projectpagina.

Daarnaast werkt Waternet mee aan een onderzoek van de universiteit van Utrecht naar het voorkomen van structurele stress bij herten. De eerste resultaten laten zien dat bij afname van de populatiedichtheid de indicatoren voor langdurige stress ook omlaag gaan. Dit geeft ook aan dat het actief beheer geen langdurige stress lijkt te veroorzaken (Lesscher et al., nog niet gepubliceerde resultaten, Universiteit Utrecht). Ook levert Waternet een bijdrage aan het onderzoek van de universiteit van Wageningen naar de genetische differentiatie van de damhertenpopulatie’s in de AWD en het NPZK.

Rasters langs randen

Aan de noord-, oost- en zuidkant van het duin staat een damhertkerend raster, waarvan in 2012 het laatste deel is geplaatst. Uit monitoring blijkt daar een grote afname van de overlast te zijn, maar in Zandvoort en ten zuiden van de AWD wordt nog steeds overlast ervaren. Naar aanleiding van een burgerinitiatief is in 2018 een 800 meter lang hek geplaatst langs de westrand van de AWD aansluitend op de bebouwde kom van Zandvoort in zuidelijke richting. In combinatie met het actief beheer heeft dit geleid tot vermindering van de overlast van het aantal damherten dat regelmatig de bebouwde kom van Zandvoort intrekt.

Beheer zieke dieren

Damherten die ziek of zwak zijn en waarvan het aannemelijk is dat ze gaan sterven, worden door de boswachters uit hun lijden verlost. Dat wordt ook wel reactief beheer genoemd. Hiervoor is in nauw overleg met een dierenarts een protocol opgesteld. De boswachters bepalen aan de hand van de conditie van het dier, weersomstandigheden en beschikbaarheid van voedsel wat de overlevingskansen van het dier zijn. Sinds 2014 doet de dierenarts samen met de boswachters in de winterperiode vier monitoringsrondes.In 2016/2017 was de populatie maximaal doorgegroeid en dit leidde tot veel sterfte. Nadat het actief beheer goed op gang was gekomen is dergelijke sterfte niet meer voorgekomen.

Over het algemeen zien we dat de meeste dieren in goede conditie de winter doorkomen, van een klein deel van de dieren wordt de conditie in de loop van de winter minder. Eerst waren dat kalveren, maar de afgelopen jaren gaat het vooral om mannelijke dieren die aan de randen van de AWD leven. Net als bij het actief beheer worden ook hier elk dier nauwkeurig bijgehouden in een digitaal registratiesysteem van de provincie. Om inzicht te krijgen in oorzaken van lijden laten we regelmatig een damhert door een erkend instituut onderzoeken. Bekijk hier de tabel met dood gevonden en uit hun lijden verloste dieren van de afgelopen jaren. 

Wettelijke eisen

Het team boswachters dat deze taak uitvoert is speciaal opgeleid voor deze taak. Ze voldoen aan alle wettelijke eisen en verplichtingen, zoals vergunningen, ontheffingen en verzekeringen. Om hun expertise scherp te houden hebben ze collegiale toetsing achteraf. Ook vindt regelmatig overleg plaats met de collega natuurbeheerders in de regio. Daarnaast wordt jaarlijks door opleidingsinstituut IPC Groene ruimte een kwaliteitstoets gehouden.