Actief beheer door afschot

De damherten zijn kenmerkend voor de AWD en voor veel bezoekers een extra reden om een bezoek te brengen. De afgelopen jaren is het aantal damherten echter te groot geworden. Dat zorgt voor schade aan andere natuurwaarden (dieren, planten) en voor overlast in het verkeer en de omgeving. Daarom heeft de gemeente Amsterdam na uitgebreid onderzoek en overleg besloten om het aantal damherten door actief beheer te verminderen. Afschot blijkt de best mogelijke oplossing. Begin 2016 heeft de provincie NH hiervoor een ontheffing afgegeven. Er is toestemming voor vijf jaar afschot in de maanden november t/m maart. Hiermee is in maart 2016 gestart. Deze ontheffing geldt ook voor de andere natuurgebieden in de regio waar het aantal damherten te groot is. Lees alles over de besluitvorming bij terugblik.

Hoe gaat het actief beheer?

Onze boswachters voeren het actief beheer uit. Er wordt alleen op werkdagen geschoten, niet in de weekenden of op feestdagen. In de praktijk is dat meestal 3 tot 4 werkdagen per week. Dit zijn geen vaste dagen omdat de boswachters bijvoorbeeld kijken naar het aantal bezoekers en de weersomstandigheden. Ze gaan zorgvuldig te werk en veiligheid heeft daarbij de allerhoogste prioriteit. De boswachters zoeken de gebieden op zo ver mogelijk bij de bezoekers vandaan. U hoeft zicht geen zorgen te maken over uw veiligheid in het duin en bent nog steeds welkom tussen zonsopkomst en zonsondergang.

Verwerking dieren

Hoewel de boswachters hun uiterste best doen u niet te confronteren, kan het zijn dat u ze toch een keer tegenkomt tijdens hun werk. Bent u geïnteresseerd? Ze zijn altijd bereid om vragen te beantwoorden. De boswachters hebben elk een buddy die assisteert en helpt bij de veiligheid van de bezoekers en de verwerking van geschoten dieren. De geschoten damherten worden ter plaatse in het duin ontweid: de ingewanden worden eruit gehaald. Vervolgens gaan ze naar een wildgroothandel in Amsterdam. Zij verwerken het vlees en leveren dit aan restaurants in Amsterdam, aan enkele poeliers in Amsterdam en rond het duin, en 20% gaat naar de voedselbank. Het vlees is vanaf november weer verkrijgbaar, op dit moment bij de volgende restaurants en slagerijen.

Aantal damherten

Met het actief beheer van het aantal damherten wil de gemeente Amsterdam de overlast in de omgeving beperken en de schade aan de natuur verminderen. Het aantal damherten was de laatste jaren fors toegenomen tot zo'n 3.900 in het voorjaar 2016. In de winter van 2016/2017 zijn er 1.329 damherten geschoten, afgelopen winter 1.440. Daarnaast zijn er herten uit hun lijden verlost en een natuurlijke dood gestorven. Dat zorgde voor een nieuw aantal van 3.096 damherten eind maart 2018. Na de telling in de laatste week van maart zijn nog 113 dieren geschoten. Bekijk hier de groei van het aantal damherten (PDF) tot twee jaar geleden en de afname sinds het actief beheer. Elk geschoten dier wordt door de boswachters nauwkeurig gemeld in een digitaal registratiesysteem van de provincie. Hierin staat onder andere geslacht, leeftijd en kenmerken gezondheid.

Overlast en schade

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de schade aan flora en fauna in het duin door damhertbegrazing steeds meer toeneemt. Onafhankelijke landelijke organisaties zoals Floron, De Vlinderstichting, EIS-Nederland, De Zoogdiervereniging en de Unie van Bosgroepen hebben onderzoek gedaan naar de trends en verspreiding van diverse soorten dieren en planten. Ook is er een artikel verschenen in De Levende Natuur en laat Waternet zelf sinds 2013 (studenten)onderzoek naar graasgedrag uitvoeren. De onderzoeken zijn te lezen bij documentatie.
Aan de noord-, oost- en zuidkant van het duin staat een damhertkerend raster, waarvan in 2012 het laatste deel is geplaatst.  Uit monitoring blijkt daar een grote afname van de overlast te zijn, maar in Zandvoort en ten zuiden van de AWD wordt nog steeds overlast ervaren.

Beheer zieke dieren

Damherten die ziek of zwak zijn en waarvan het aannemelijk is dat ze gaan sterven, worden door de boswachters uit hun lijden verlost. Dat wordt ook wel reactief beheer genoemd. Hiervoor is in nauw overleg met een dierenarts een protocol opgesteld. De boswachters bepalen aan de hand van de conditie van het dier, weersomstandigheden en beschikbaarheid van voedsel wat de overlevingskansen van het dier zijn. Sinds 2014 doet de dierenarts samen met de boswachters in de winterperiode zo’n vier monitoringsrondes. Ze bekijken de conditie van de dieren, de dierenarts rapporteert vervolgens aan Waternet en adviseert indien nodig over het beheer. Over het algemeen zien we dat de meeste dieren in goede conditie de winter doorkomen, van een klein deel van de dieren wordt de conditie in de loop van de winter minder. Eerst waren dat kalveren, maar vorig jaar en dit jaar gaat het vooral om mannelijke dieren die aan de randen van de AWD leven. Enkele tientallen zijn uit het lijden verlost. Net als bij het actief beheer worden ook hier elk dier nauwkeurig bijgehouden in een digitaal registratiesysteem van de provincie. Om inzicht te krijgen in oorzaken van lijden laten we regelmatig een damhert door een erkend instituut onderzoeken. Lees de actuele stand van zaken aantal dode damherten AWD (pdf).

Wettelijke eisen

Het team boswachters dat deze taak uitvoert is speciaal opgeleid voor deze taak. Ze voldoen aan alle wettelijke eisen en verplichtingen, zoals vergunningen, ontheffingen en verzekeringen. Om hun expertise scherp te houden hebben ze collegiale toetsing achteraf. Ook vindt regelmatig overleg plaats met de collega natuurbeheerders in de regio. In 2018 is tevens een kwaliteitstoets door opleidingsinstituut IPC Groene ruimte gedaan, die we volgend jaar herhalen.

Optie verhuizen

De Stichting Rewilding Europe heeft onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor het verhuizen van damherten naar Oost-Europa of Noord-Spanje, eind september 2013 is de wethouder hierover geïnformeerd. Tijdens de commissievergadering op 5 september en de raadsvergadering op 11 september was er weinig animo voor het verhuizen. Begin oktober 2013 heeft de wethouder de commissie aangegeven af te zien van het verhuisplan. Op 25 juni 2015 heeft de wethouder opnieuw opdracht gegeven om de mogelijkheden van het vangen en verhuizen van damherten te onderzoeken. Naar aanleiding hiervan was er in de commissie opnieuw geen animo.